بحران در جامعه (قسمت اول)

بحران در جامعه (قسمت اول)

بحران ها و سوانح طبیعی جامعه را با مشکلات بسیاری رو به رو می سازند که در بسیاری از موارد افراد در گیر در بحران توانایی و کنترل خود را برای فائق آمدن به این شرایط دشوار از دست می دهند. و مشکلات این افراد بدون مداخله موثر حل نمی شود.

مددکاران اجتماعی از جمله نیروهایی هستند که دارای تخصص و تجربه موثر در مدیریت بحران ها و خدمت رسانی و مداخله در بحران ها می باشند.

بحران چیست؟
برای بحران در متون مختلف تعاریف گوناگونی بیان شده است. و در هر حوزه ای با توجه به رویکرد کلی آن حوزه تعریف متفاوتی برای بحران آورده شده است.

در لغت نامه دهخدا بحران به معنای نابه سامانی و بی سامانی تعریف شده است.

در فرهنگ آکسفورد بحران معادل دورانی است که در آن دوران مشکل یا خطر شدیدی وجود دارد و باید تصمیمات مهم و دشواری گرفته شود.

در علوم اجتماعی بحران به معنای اختلال شدید جمعی در بهم ریختگی تعادل گروهی است که هماهنگی عناصر جامعه را به هم می ریزد.

در حوزه پزشکی بحران به معنای بروز وضعیتی نامساعد در ارگانیسم بدن است.

در فرهنگ اکسفورد یکی از مثال هایی که برای بیان مفهوم بحران استفاده می کند همین نگاه پزشکی به بحران است و بیان می دارد که بحران لحظه ای در جریان یک بیماری جدی است که احتمال بهتر شدن یا بدتر شدن ناگهانی بیماری وجود دارد.

در عرصه سیاست بحران به معنای زمانی است که منش و نهاد های ملی به طور جدی تهدید می شوند. مانند یک حمله تروریستی، بحران خشکسالی و جنگ و ...

واژه بحران از کلمه یونانی (کرایسس) گرفته شده است که به معنای تصمیم یا نقطه عطف در مسیر رخداد ها است. بحران مرحله ای تعیین کننده و سرنوشت ساز است که پیامد های مهمی برای آینده فرد یا سیستم دارد.

بحران در زبان چینی معادل واژه ویجی است که به معنای خطر و فرصت است. یعنی یک بحران هم می تواند خطر باشد و هم فرصت. و همین معنی از بحران اساس و شالوده مدیریت بحران را آشکار می سازد. یعنی وقتی مدیریت یا اداره کردن به درستی صورت گیرد یک خطر به عنوان بحران می تواند یا پیشگیری شود یا اثرات آن کاهش یابد و یا حتی به یک فرصت تبدیل شود.

بحران شرایطی است که طی آن فرد در اثر رویارویی با یک رویداد غیر منتظره و بالقوه تهدید کننده تعادل هیجانی خود را از دست می دهد. بحران واکنش افراد نسبت به یک موقعیت است و نه خود آن موقعیت.

با توجه به این تعریف می توان بیان داشت که یک موقعیت می تواند برای برخی از افراد ایجاد بحران نمیاد اما برای برخی دیگر بحران تلقی نشود.
در این زمینه می توان مثالی از ایران و ژاپن را در مواجهه با زلزله آورد. یک زلزله 5 ریشتری می تواند در ایران به عنوان یک بحران تلقی شود که نیاز مند اقدامات ویژه باشیم اما همین میزان و ریشتر زلزله در ژاپن به عنوان یک مسئله عادی مطرح می گردد.

بنابراین وقوع بحران بستگی دارد به (موقعیت یا شرایط خاص و بحرانی) برداشت فرد از آن حادثه، برداشت فرد از توانایی هایش برای مقابله با آن شرایط

پس می توان گفت که افراد مختلف در رویارویی با یک بحران واحد واکنش های متفاوتی نشان می دهند و افراد متفاوت در یک موقعیت مشابه به یک اندازه در مقابله با بحران موفق نیستند.

جانسیک و اسلایکن بحران را وضعیت آشفته و در هم ریخته ای می دانند که در آن افراد در هدف های مهم زندگی خود با ناکامی مواجهه می شوند یا در چرخه زندگی یا روش های تطبیق با عامل استرس زا دچار گسیختگی عمیقی می گردند.

تعریف واینر و کان از بحران:
شرایطی که ایجاد نااطمینانی می کند؛ وجود تهدید جدی نسبت به اهداف؛ نقطه چرخش در رویداد ها و کنش ها که پیامد های غیر منتظره ای به وجود می آورند.

تعریف میلر و ایسکو از بحران:
اهداف را با تهدید جدی مواجهه می کند و ایجاد کننده تنش فیزیکی و اضطراب در ارگانیسم است.

تعریف جیمز و گیلیلاند از بحران:
بحران را می توان پیش بینی کردن یا وقوع حادثه ای واقعا آسیب زا؛ در بردارنده خطر آسیب یا چالش برانگیز؛ که تحمل آن دشوار است دانست.

با توجه به تعاریف مطرح شده؛ می توان در نهایت بحران را شرایطی دانست که در نتیجه بروز مشکل مشخصی ایجاد می شود. هر مشکلی که فرد توانایی سازگاری و حل آن را با توجه به مهارت های حل مسئله آموخته شده قبلی نداشته باشد. و این موضوع جنبه یا هدف مهمی از زندگی فرد را تهدید می کند و به چالش می کشاند و در نتیجه این چالش ها کارکرد عادی فرد را مختل می کند.

انواع بحران
با توجه به دیدگاهی که ما بحران را از منظر آن مورد بررسی قرار دهیم می توانیم انواع گوناگونی از بحران ها را مطرح کنیم. در این پژوهش سه نوع بحران را بر اساس طبقه بندی بحران های توسعه ای و موقعیتی اریکسون مطرح می کنیم.

1. بحران رشد و تدریجی
حوادثی هستند که در جریان تغییرات طبیعی زندگی رخ می دهند و واکنش های شدیدی ایجاد می کنند. مثل فارغ التحصیلی از دانشگاه؛ به دنیا آوردن فرزند اول؛ تغییرات شغلی درمیانه زندگی و بازنشستگی

2. بحران موقعیتی یا تصادفی
حوادث غیر عادی یا مهمی هستند که فرد هیچ راهی برای پیش بینی یا کنترل آنها ندارد. مثل صدمات جسمی، تجاوز جنسی، از دست دادن شغل، بیماری و مرگ عزیزان

3. بحران سازگاری یا هستی شناختی
بحران هایی که مهم ترین علت آن فقدان آموزش مهارت های زندگی است. در این موقعیت فرد دچار مشکلات زیادی است و فشارهای روانی او بالا است و مهارت های سازگاری یا حل مسئله را ندارد؛ و تضا های درونی فرد در مورد هدف زندگی، مسئولیت، استقلال، آزادی و تعهد بالا است. مثل: بدگویی درباره انتخاب های گذشته، احساس بی معنی بودن زندگی و زیر سوال بردن ارزش های اساسی و باورهای معنوی، بحران خودکشی و..

با توجه به اینکه موضوع پژوهش، مداخله در بحران با تاکید بر بحران های طبیعی می باشد قبل از پرداختن به پیشینه مداخله در بحران در غرب و در ایران به بیان تعریف بحران ها و بلایای طبیعی می پردازیم.

بلایای طبیعی
بلایای طبیعی به مجموعه ای از حوادث زیانبار گفته می شود که منشا انسانی ندارند. این حوادث معمولا غیر قابل پیش بینی بوده و یا حداقل مدت های طولانی قبل از وقوع نمی توان آنها را پیش بینی کرد.

سیل /زلزله / طوفان / آتش سوزی / آتشفشان / ریزش کوه / رانش زمین / رعد و برق / تغییرات آب و هوایی / خشکسالی
ایران جزء ده کشور اول دنیا در حوزه بلایای طبیعی است.

پیشینه و بافت اجتماعی مداخله در بحران در غرب
حرفه مددکاری اجتماعی در پاسخ به نیازهای شناخته شده اجتماعی و برای کمک به شهروندانی که با موقعیت های بسیار پراسترس مواجهه اند ظهور کرد.

مددکاران اجتماعی از همان سال های اول ظهور حرفه به مداخله در بحران پرداخته اند. پس مداخله در بحران در مددکاری اجتماعی عمری به اندازه عمر رشته مددکاری اجتماعی دارد.

اولین مرکز پیشگیری از خودکشی در نیویورک در سال 1906 تاسیس شد که مددکاران اجتماعی در آن شاغل شدند و هدف از آن مداخله زود هنگام در بحران خودکشی و ارئه خدمات به افراد در معرض آن بود.

در سال 1918 کالج اسمیت اولین برنامه تابستانی برای آموزش مددکاران اجتماعی در زمینه بازتوانی سربازان زخمی را ارئه داد.

در دوران بحران بزرگ اقتصادی امریکا که یک دهه قبل از جنگ جهانی دوم از 1929 شروع و در 1940 تمام شد؛ و نیز در دوران جنگ جهانی دوم  1939 تا 19345؛ مددکاران اجتماعی به ارائه خدمات به خانواده های از هم گسیخته، بی خانمان ها، افراد بی بضاعت و فراریان پرداختند.

آرزو دولت فرد_مددکار اجتماعی

دسته ها: وبلاگ

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.