سالمندی و سلامت روان

سالمندی و سلامت روان

سالمندی مرحله‌ای حساس از عمر است که اگر با سلامت و رفاه نسبی توام شود از ایام خوش زندگی که همان دوران طلایی است تلقی می‌شود. دوران طلایی سالمندی سال‌های پختگی و فرزانگی است. سال‌های درایت و پشت سرگذاشتن تجربه‌های گرانقدر است. سال‌های بار وبر دادن درخت حیات و به ثمر نشستن هر آنچه که در نوجوانی و جوانی و میان سالی کاشته است، سال‌هایی است که جوان‌ترها باید سراغ پیران آیند و از او بپرسند و یاد بگیرند. سال‌های خلوت کردن با خاطرات و تجربه‌ها و آموخته‌ها وبازبینی و مرور گذشته و مآخذ و باز گویی حاصل از آن به دیگران است که با لذتی شگرف همراه است. اما این دورنمای خوش، همیشه طلایی نیست. در بسیاری از موارد خاکستری است. تغییر و تحولات اقتصادی، اجتماعی، روانی، سیاسی و تغییر بافت فرهنگی و تحول در رفتار روزمره که بخصوص در ۵۰ سال گذشته روندی سریع وفزاینده داشته است یکی از  بیشترین آثار مخرب خود را بر زندگی افراد سالمند بجای گذاشته است.

سالمندی بیماری نیست بلکه مرحله‌ای از زندگی است. پیر شدن امری طبیعی است و از آن گریزی نیست. اما اين باور که پيري همواره با نقايص عميق جسماني وهوشي همراه است افسانه‌ای بيش نيست. بسياری از افراد سالمند توانایی‌های شناختی  وجسمانی خود را تا حد قابل توجهی حفظ می‌کنند.

 

از جمله پدیده‌های دوران سالمندان که به عنوان علائم اختلال در سلامت روانی سالمندان است و باید به آنها توجه نمود به شرح ذیل می‌باشد:

•   ترس از مرگ

•    تغییر در الگوی خواب

•    مشکلات حسی به ویژه دیداری – شنیداری

•    کاهش نیرو به علت تغییرات فیزیولوژی بدنی

•    روان پریشی

•    تغییر در تمایلات یا قابلیت‌های جنسی

•    مشکلات مربوط به فکر و حافظه

•    احساس تنهایی

•    عدم سازگاری

•    اضطراب

•    احساس ناکامی

•    خستگی

•    از دست دادن عزیزان

تمام ناسازگاری‌های قید شده مورد توجه روان‌شناسان و روان‌پزشکان بوده است لذا به صورت بالینی و به روش‌های حمایتی تک تک علائم قابل درمان هستند. آنچه امروزه مورد توجه متخصصین بهداشت و سلامت روانی است تنها طولانی کردن زندگی نیست بلکه نظر بر این است که سال‌های پایان عمر انسان در نهایت آرامش و سلامت جسمی و روانی سپری گردد.

 

توصيه‌هایی برای سالم پیر شدن

1 – كاهش فشار روانی ( استرس )

استرس با اثرات مخربی که  بر كاركردهای جسمانی فرد سالمند می‌گذارد می‌تواند برعملکرد سيستم روانی، عصبي و رفتاری او مانند: تفكر،‌ خلق، تمركز و حافظه نیز تاثير بگذارد. مواد شيميايي كه بدن در هنگام استرس توليد می‌كند در مغز تاثیر گذاشته در نتيجه تمركز، ‌يادگيری و حافظه فرد سالمند را دستخوش اختلال می‌نماید. ضمن آنکه استرس باعث اضطراب و افسردگی نيز می‌شود.

برای مقابله با استرس در ابتدا بايد منابع ايجاد كننده آن را شناسایی کرد. برای مثال گیر افتادن در ترافيک در ساعات شلوغ خيابان‌ها می‌تواند باعث استرس فرد سالمند شود. از این رو با تنظيم زمان رفت و آمدها و يا تغيير مسير می‌توان با آن مقابله كرد. اگر نگهداری اجباری نوه‌ها بعلت شاغل بودن والدین‌شان باعث خستگی و استرس است می‌توان با طرح موضوع در جستجوی راه حل برآمد.

با انجام فعالیت‌هایی مانند: پیاده‌روی،  قدم زدن،‌ بازی‌های ورزشی و سرگرمی‌های مناسب و به كار بردن روش‌های آرام‌سازی، مديتيشن و يوگا می‌توان استرس را کاهش داد.

2- استراحت مناسب و کافی

خواب واستراحت کافی به فرد سالمند کمک می‌کند تا ذهنی آرام داشته باشد. توصیه می شود فرد سالمند 8-7 ساعت در شبانه روز  بخوابد.علاوه بر خواب شبانه، خواب نيمروزی به مدت 30تا40 دقيقه براي تمدد اعصاب  و نيز افزايش انرژی مناسب است .

3 – محافظت از مغز و جلوگيری از صدمات‌ آن

زمين خوردن شايع‌ترين صدمات مغزی در سالمندان است. اين صدمات می‌تواند به افت توانايی‌های مغزی منجر شود پس بايد از مغز، به عنوان عضو با ارزش به نحو مناسبی محافظت كرد. براي جلوگيری از زمين خوردن سالمندان باید موانع مسير آمد و شد آنان  و جاهايی كه احتمال ليز خوردن وجود دارد را اصلاح نمود. و در شب نیز آن فضا هميشه از نور كافی برخوردار باشد.

در اتومبيل هميشه از كمربند ايمنی استفاده شود و اگر هنگام شب و در مواقع نامناسب بدون همراه ‌رانندگی برای سالمندان مشكل است از اين كار خودداری كنند.

در صورت استفاده از موتورسيكلت يا دوچرخه از كلاه ايمنی مناسب استفاده شود.

هنگام پياده‌روی يا دويدن از كفش مناسب استفاده شود اين فعاليت‌ها در مكان مناسب انجام شود تا از زمين خوردن پيشگيری گردد.

اگر احساس عدم تعادل هنگام ايستادن يا راه رفتن دارد با پزشك معالجش در مورد داروهای مصرفی صحبت كنيد.

4 – شرکت در فعالیت‌های اجتماعی و حمایتی

 فرد سالمند باید روابط اجتماعی خود را در حدی حفظ کند که با سال‌های قبل از آن که تفاوت جزئی داشته باشد. برای بسیاری افراد، سالمندی  دوره تداوم رشد هوشی، هیجانی وروانی است. با انزوا، افراد نسبت به افسردگی آسیب پذیرتر می شوند. تماس با جوانان نیز مهم است. فرد سالمند می‌تواند ارزش‌های فرهنگی را به نسل جوان منتقل کند و احساس سودمند عزت نفس خود را حفظ کند و از انزوا وافسردگی واسترس روزمره رها گردد.

شاید در گذشته به علت کمبود وقت، امکان شرکت در فعالیت‌های گروهی وجود نداشت  اما حالا که چنین فرصتی پیش آمده نباید کوتاهی شود. در کنسرت‌ها، سخنرانی‌ها، سینما و مهمانی‌های دوستان وآشنايان، سفرهای گروهی با بستگان ودوستان شرکت کند. سعی کند با دوستان وآشنایان خود، حداقل یک بار در هفته دور هم جمع شوند. اين عمل از شروع انزواطلبی جلوگيری می‌کند.  بنابراین حمايتی كه از روابط اجتماعي با دوستان، ‌خانواده،‌ بستگان و همكاران ايجاد می‌شود به حفظ سلامت روانی سالمندان كمک می‌كند. مطالعات نشان داده است در كسانی كه با اعضای خانواده، ‌خويشاوندان و همچنين گروه‌های اجتماعی ارتباط خوبی دارند علائم آلزايمر ديرتر از كسانی كه گوشه گير و كم ارتباط هستند تظاهر می‌كند بنابراين توصيه می‌شود كه سالمندان اين ارتباط را حفظ كنند.

 

 

5- فعالیت جنسی رضایت بخش در سالمندی یک نیاز طبیعی است

فعالیت جنسی در هرسنی بخشی غریزی وخودکار از رفتار انسانی است. در بسیاری از مردان و زنان فعالیت جنسی با افزایش سن کاهش می‌یابد. این روند معمولا تدریجی است و از میانسالی آغاز می‌شود. به نظر می‌رسد عوامل فرهنگی واجتماعی در تغییرات جنسی سالمندان بیش از تغییرات روانشناختی ناشی از پیری نقش داشته باشد. مهمترین عوامل موثر در میزان فعالیت جنسی در سن بالا به بقاء وسلامتی همسر، سلامتی خود فرد و میزان فعالیت جنسی در گذشته مرتبط است هم‌چنین استرس، افسردگی، اضطراب، تعارض‌های زناشویی وبیماری‌های جسمی، عوارض برخی ازداروهای فشار خون و قلبی با کارکرد جنسی این افراد ممکن است تداخل داشته باشد. برای سالمندان فعالیت جنسی رضایت بخش کاملا امکان پذیر است اما بسیاری از سالمندان بر اساس باور غلط عامه این فعالیت‌ها را با افزایش سن کنار می‌گذارند. روش زندگی سالم وحفظ سلامت، رژیم غذایی مناسب و ورزش منظم وعادات بهداشتی درست، موثرترین راه برای کاهش خطر بیماری‌های مزمن و نیاز  به داروهایی است که ممکن است فعالیت جنسی را در سالمندان مختل کند.

6- از علائم افسردگی واضطراب آگاه باشید.

اگر اخیراٌ فرد سالمند  احساس تغییر خلق، کاهش انرژی، کاهش لذت بردن از فعالیت های روزمره، احساس گناه، حس بی ارزشی، میل به تنهایی، دلشوره واضطراب، کاهش خواب واشتها وکاهش وزن وشکایات متعدد جسمانی دارد، حتماٌ او را همراه با یکی از اعضاء خانواده به متخصص روانپزشکی مراجعه دهید.

7 –  تفکر مثبت

نقش تفکر مثبت در زندگی انسان‌ها بسیار حائز اهمیت است. بدیهی است انسان‌ها با مثبت اندیشی می‌توانند به هدف‌های خود نزدیک و نزدیک‌تر شوند. با ماشینی شدن زندگی، انسان‌ها کمتر فرصت دارند به خود بیاندیشند بلکه بیشتر درگیر مشکلات خود هستند. سالمندان نیز از این غائله مستثنی نیستند. وقتي با يک نقطه نظر مثبت و با تقويت هيجانات مثبت به موضوعات نگاه شود حل مسئله و تحمل مشكلات آسان‌تر می شود. براي حفظ سلامتيی به خوبی‌های دنيا فكر كنيد و با فعاليت‌ها و افرادی كه شما را خوشحال می‌كنند وقت بگذرانيد. زندگی ما نتيجه انتخاب‌های ما تا اين لحظه است. چون هميشه در انتخاب افكار خود آزاد هستيم، كنترل كامل زندگی و تمامی آنچه برای ما اتفاق  می‌افتد در دست خودمان است. قانون تفکر مثبت براي رسيدن به موفقيت و شادی و احساس رضایت‌مندی در زندگی امری ضروری است. شيوه تفكر شما نشان دهنده‌ی ارزش‌ها، اعتقادات و انتظارات شماست.

8- قانون تغییر

مهمترین اصل در زندگی اصل تغییر است، یعنی هیچ چیز ثابت نیست، همه چیز در حال شدن است. از این رو ما باید توانایی تغییر داشته و همراه با جریانات زندگی این تغییرات را بپذیریم.

9 – ارتباط معنوی

یکی از جنبه‌های مهم سلامت روان، بعد معنوی است. اگر مسائل معنوی و روحانی به شما احساس خوبی می‌دهد سعی كنيد ارتباط خود را با اين موضوعات حفظ كنيد. هر گونه عقايد مذهبی يا معنوی كه داريد سعی كنيد آن را تقويت نمایید. اين‌ها ممكن است كه به تخفيف افسردگی در سالمندی كمک كنند و يا حتی عامل دفاعی در برابر آلزايمر باشند كسانی كه اعتقادات مذهبی و معنوی قوی دارند معمولاً به تبع آن احساس حمايت و راحتی بيشتری دارند.

 

چگونه می توان به حفظ حافظه در دوران سالمندی کمک نمود؟

1 – انتظار نداشته باشيد كه همه چيز را به ياد آوريد. اين روزها در دنياي شلوغي زندگي مي كنيم كه از اطلاعات مختلف اشباع شده است . بهتر است هميشه از ليست ‌يادداشت ومشخص كردن كارها براساس ثبت فعالیت روزانه استفاده نمائید.

2 – سعي نمائید براي كارهاي مختلف روال ثابت مشخص كنيد. به عنوان مثال داروهايتان را هميشه در زمان خاصي مصرف كنيد و براي دسته كليدتان جاي مخصوصي داشته باشيد.

3 – حافظه بصري (‌ديداري) معمولاً‌ بهتر از حافظه شنيداري عمل مي كند به عبارت ديگر ما آنچه را كه مي بينيم بهتر از آنچه مي شنويم به ياد مي آوريم و استفاده همزمان از هر دو ، به خاطر سپردن را آسانتر مي كند.

4 – براي به ذهن سپردن مطالب و موضوعات جديد ، آنها را داستاني ( دسته بندي ) كنيد.

5 – حفظ توجه موقع يادگيري مطالب جديد، باعث بهبود حافظه و يادگيري مي شود پس در اين موقعيت ها سعي كنيد محرك هاي اضافي محيط را حذف كرده و روي موضوع متمركز شويد.

6 – اختصاص دادن زمان بيشتر براي يادگيري ، به خاطر سپردن و به ياد‌آوردن آن را تسهيل مي كند.

تقويت حافظه در سالمندی 

در درجه اول از سؤال كردن و گفتن اين كه «موضوعي را فراموش كرده ايد» نترسيد و خجالت نكشيد. اگر نمي توانيد مانند گذشته، چيزهايي را به ياد بياوريد، تقصير شما نيست. بياييد به جاي ناراحتي از اين وضع، به راه هايي كه حافظه شما را تقويت مي کندو يا مانع كم شدن حافظه مي شود، توجه كنيد. در اين جا ما به نمونه هايي از اين راه ها اشاره مي كنيم؛ البته خود شما هم ممكن است از راه هاي ديگر براي يادآوري بهتر مطالب استفاده كنيد.

*چيزهايي را كه هميشه از آن استفاده مي كنيد مثل عينك يا كليد را در يك جاي مشخص بگذاريد به عنوان مثال داخل يك كاسه بزرگ در اتاق نشيمن.

* هر روز به اخبار راديو يا تلويزيون گوش دهيد. سعي كنيد هر روز يك مطلب جديد ياد بگيريد،كتاب يا روزنامه را مطالعه كنيد.

* در جمع دوستان يا خانواده، خاطرات گذشته را تعريف كنيد. مي توانيد آلبوم عكس هاي قديمي را براي يادآوري نام افراد و خاطرات گذشته نگاه كنيد.

* خاطرات خود را بنويسيد.

* بازي هاي فكري مثل شطرنج انجام دهيد.

* با دوستانتان مشاعره كنيد.

* جدول حل كنيد.

* مطالبي را كه ممكن است فراموش كنيد، يادداشت نماييد. براي اين كار يك تقويم جيبي برداريد. تمام تاريخ هاي مهم مثل روز تولد نوه تان، سالگردها، روزي كه نوبت دكتر داريد، روز آخر مهلت پرداخت قبوض و … را در آن بنويسيد. در انتهاي تقويم، شماره تلفن هاي اقوام و دوستان را بنويسيد. اين تقويم را هميشه، حتي موقع خارج شدن از منزل همراه داشته باشيد.

* يك دفترچه يادداشت در كنار تلفن بگذاريد. هر بار كه كسي تلفن مي زند، اگر پيغامي دارد يا كاري از شما مي خواهد، بلافاصله يادداشت كنيد. اين كار كمك مي كند كه پيام هاي تلفني را فراموش نكنيد.

* هيچ گاه خودسرانه دارو مصرف نكنيد. اما اگر دارويي توسط پزشك براي شما تجويز شده است، در مصرف درست و به موقع دارو دقت كنيد. براي اين كه زمان مصرف يادتان نرود، از جعبه تقسيم دارو استفاده کنيد. اين جعبه را مي توانيد از داروخانه محل تهيه کنيد. هر روز صبح داروهايتان را داخل جعبه بيندازيد. وقتي كه به جعبه نگاه كنيد، يادتان مي آيد كدام دارو را نخورده ايد. هميشه جعبه را در جايي بگذاريد كه در معرض ديد شما باشد ولي كودكان به آن دسترسي نداشته باشند.

 

 

علائم خطر

اين علائم اجزاء طبيعي سالمندي نيستند و ممكن است وجود يك بيماري را نشان دهند پس بهتر است با پزشك مشورت شود .

1 – خلق افسرده و غمگين كه بيشتر از دو هفته طول بكشد.

2 – گريه هاي مكرر بي دليل .

3 – از دست دادن علاقه و لذت به چيزها يا افرادي كه قبلاً‌ احساس مثبتي ايجاد مي كرده اند .

4 – احساس خستگي غير عادي ، بي حالي و احساس بي انرژي بودن .

5 – تحريك پذيري و جر و بحث مكرر يا پرخاشگري.

6 – از دست دادن يا افزايش اشتها و تغيير وزن بارز .

7 – تغيير وضعيت خواب مثل بي خوابي در ابتدا يا انتهاي شب يا خوابيدن بيشتر از حد معمول .

8 – احساس بي ارزشي يا احساس گناه بي مورد ، نااميدي يا احساس بي كسي.

9 – كاهش توانايي فكر كردن‌ ، تمركز و تصميم گيري و …

10 – افكار تكرار شونده راجع به مرگ ،‌مردن يا خودكشي (‌افكار خودكشي نيازمند مراجعه فوري به پزشك يا روانپزشك است).

11 – دردهاي بدون علت جسماني، يبوست و يا ناراحتي هاي ديگر بدني كه توضيح خاصي براي آن وجود ندارد.

12 – حالت گيجي يا حواس پرتي

13 – اختلال حافظه ، به خصوص حافظه وقايع اخير

14 – گوشه گيري و قطع ارتباط اجتماعي

15 – اشكال در حساب و كتاب يا كار با اعداد

16 – تغيير در ظاهر و شكل مرتب لباس پوشيدن

17 – اشكال در مرتب نگهداشتن خانه و محل زندگي

دسته ها: وبلاگ

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.