اختلال وسواس فکری عملی

اختلال وسواس فکری عملی

اختلال وسواس فکری عملی یکی از ۲۰ اختلال شایع در دنیا می باشد که بسیاری از افراد بدون آن که بدانند مبتلا به این بیماری هستند، از آن رنج می برند. البته رفتارهایی مانند چک کردن در ماشین بعد از پیاده شدن برای خیلی ها پیش می آید، این امری طبیعی است ولی در صورتی که این چک کردن از حد بگذرد و دائما استرس ناشی از قفل بودن در را حتی بعد از چک کردن داشته باشید از حالت عادی خارج شده و تبدیل به نوعی وسواس می‌شود.

قبل از بررسی علل وسواس و نشانه های وسواس و راه های درمان وسواس فکری می‌خواهیم شما را بیشتر با این اختلال آشنا کنیم. اختلال وسواس فکری-عملی در واقع یکی از انواع اختلالات اضطرابی است که باعث ایجاد افکار غیر قابل کنترل و الگوهای تکراری که خود را مجبور به انجام آنها می کنید و روی آن کنترل ندارید، می شود.

در بعضی از موارد ممکن است خود شخص متوجه رفتارهای غیرمنطقی خود شود، ولی با این وجود نیز روی رفتار و کردار خود کنترل ندارد. مثلاً یکی از شایع ترین نشانه های وسواس فکری-عملی، وسواس بر روی موارد امنیتی از جمله بسته بودن قفل فرمون، ماشین، خانه، مغازه، لپ تاب، موبایل و ... است که فرد همواره و در هر ثانیه اضطراب بسته بودن آنها را دارد و 20 بار آنها را چک می کند که بسته باشند.

ریشه بیماری وسواس اضطراب است و به ۲ شکل فکری و عملی بروز می کند.

افرادی که دچار افکار وسواسی هستند، دچار اضطراب می شوند که با انجام عمل وسواسی اضطرابشان کاهش می یابد و چنانچه فردی در مقابل انجام عمل وسواسی مقاومت کند، اضطرابش بیشتر می شود. وسواس تا میزان قابل تحملی در بسیاری از افراد وجود دارد و به صورت تردید، نداشتن تمرکز، کم خوابی و… ظاهر می شود.

گاهی اوقات کودکان هم دچار وسواس می شوند که معمولا” علائم آن رفتارهای پرخاشگرانه، تکرار کلمات و یا لجبازی با اطرافیان است. افراد مبتلا به اختلال وسواس به دلیل موفق نبودن در بسیاری از کارهایشان به مرور زمان دچار تردید و تزلزل می شوند و علائمی چون اضطراب، تشویش و فقدان اعتماد به نفس در آنها افزایش می یابد.

عوامل هیجانی موثر (خشم های فروخورده شده، عوامل ایجاد افسردگی، تغییر خلق های ناشی از تغییرات هورمونی) عوامل جسمی نظیر نقص عضو یا کم توانی فیزیکی و عوامل محیطی همچون خانواده، اطرافیان، اجتماع و آموزش ها، تاثیر بسزایی در بروز وسواس دارند.

علت بیماری وسواس ممکن است عوامل گوناگونی باشد.

وسواس در ۵۰ درصد از بیماران به صورت ناگهانی شروع می شود، می گوید: فقط در ۵۰ درصد از بیماران وسواسی، این عارضه بعد از یک واقعه استرس زا مثل مرگ عزیزان یا حاملگی، مشکلات جنسی و… رخ می دهد.

 دسته های مختلف اختلال وسواس فکری عملی

نشانه های وسواس فکری-عملی در افراد را می توان در چند دسته اصلی تقسیم بندی کرد:

1. وسواس به آلودگی: این افراد از آلودگی و میکروب می ترسند و چندین بار دست‌های خود را می شویند. حتی اگر افراد دیگری وسایل و لباس آنها را لمس کنند ممکن است آن را بشویند یا دور بیندازند.

2. وارسی کننده: افراد دچار وسواس وارسی به خاطر ترس از کارهایی که انجام ندادن آنها خطرناک یا ریسکی است، وسایل و محیط را بررسی می‌کنند. مانند بررسی کردن قفل در یا شیر گاز به دفعات

3. شکاک ها: این افراد به انجام دقیق (با توجه به آنچه که در ذهنشان وجود دارد) و مرحله به مرحله کار ها وسواس دارند و می ترسند که در صورت عدم انجام آن توسط دیگران سرزنش شوند.

4. برنامه ریزها: این افراد به نظم و ترتیب، رنگ ها و ترتیب های خاص حساس هستند و حتی دچار خرافات می شوند.

5. محتکرها: افراد دچار اختلال احتکار مکررا وسایل و چیزهایی را که نیاز ندارند یا استفاده نمی‌کنند جمع می‌کنند، مبادا که قحطی شود و به آن نیاز پیدا کنند!

 

دلایل ابتلا به وسواس فکری-علمی

علت وسواس دقیقا مشخص نشده است ولی از جمله اصلی ترین دلایل ابتلا به اختلال وسواس فکری-علمی می توان به موارد زیر اشاره داشت.

وسواس به دلیل سابقه ی خانوادگی

تحقیقات بسیاری نشان داده است، وراثت یکی از عوامل مهم در بروز وسواس است. بنابراین علت وسواس در افرادی که سابقه وسواس در پدر، مادر یا اقوام درجه یک والدین آنها وجود دارد بیشتر است. البته معمولا کسانی که سابقه خانوادگی وسواس دارند، زمانی دچار وسواس شدید می شوند که به دلیل مشکلات محیطی یا سبک تربیتی ناکارآمد دچار استرس باشند.

حوادث استرس زا در زندگی، خاطرات و عوامل محیطی

اگر شما به شدت به استرس واکنش نشان می دهید یا در برابر عوامل استرس زا آسیب پذیر می باشید، ممکن است خطر ابتلا به اختلال وسواس در شما افزایش یابد. گاهی علت وسواس، بر اثر عادت های رفتاری که با گذشت زمان، آموخته و در درون فرد نهادینه می شود، به وجود می آید.

سروتونین ناکافی

برخی محققان اعتقاد دارند علت وسواس، درنتیجه ی تغییرات شیمیایی در بدن است و ممکن است علت زیستی داشته باشد. عامل اصلی رفتارهای وسواسی یک میانجی شیمیایی به نام (سروتونین) می باشد و بیشتر درمان های وسواس مبتنی بر «مهار بازجذب سروتونین» است.

نشانه ها و علائم وسواس فکری-عملی

همانطور که گفته شد در برخی مواقع داشتن برخی علائم وسواسی طبیعی است. اما اختلال وسواس فکری -عملی باعث نگرانی شدید و اختلال در رفتار و زندگی روزمره فرد می شود. مثلا فرد ۱ ساعت برای انتخاب لباس یا اتو کشیدن یک پیراهن وقت صرف می کند.

اختلال وسواس فکری- عملی همانطور که از اسمش پیداست معمولا هر دو وسواس فکری و عملی را شامل می‌شود. و فقط در برخی از موارد معدود یکی از این دو وسواس در فرد دیده می شود

 

علائم روانی وسواس فکری

- ترس از آلودگی و میکروب ها

- افکار و تصورات شدید جنسی

- ترس از کمبود و نداشتن مواردی که ممکن است به آنها نیاز پیدا کنید

- وسواس فکری در مورد اخلاقیات و درست و نادرست بودن مسائل

- توجه بیش از حد به نظم ترتیب

- خرافات به معنی توجه به اشیاء و وسایل و مکان ها به عنوان خوش یمن بودن یا نبودن!

- ترس از دست دادن کنترل و از آسیب رساندن به خود و دیگران نیز از نشانه های وسواس فکری است.

علائم عملی وسواس فکری

- تماس مکرر با اعضای خانواده و یا دوستان برای اطمینان از سلامتی آنها

- صرف زمان زیاد برای حمام کردن شست و شوی لباس، دستان و غیره

- تکرار کردن کلمات بی معنی، شمردن، تکان دادن مکرر دست و پا برای کاهش اضطراب

- بررسی مکرر درب ماشین شیر گاز و غیره

- حساسیت بیش از حد به نظم و ترتیب محیط اطراف

- جمع آوری وسایل اضافی مانند ظروف خالی غذا، روزنامه قدیمی و دیگر اشیا. این نوع وسواسی معمولاً همراه با علائم افسردگی، وسواس خرید، بیش فعالی، اختلال کم توجهی، اختلال تیک عصبی، استرس پس از سانحه و جنون سرقت در فرد همراه است.

پیامدها و مشکلات وسواس فکری عملی

وسواس مهم ترین و بزرگ ترین پیامدی که به دنبال دارد تنهایی و انزوای ناشی از وسواس برای شخص است. افرادی که دارای علائم وسواس فکری یا عملی هستند نه تنها خودشان را آزار می دهند، بلکه نتایج این رفتار را می توان به راحتی بر سایر افرادی که با این فرد ارتباط دارند به ویژه اعضای خانواده مشاهده کرد.

اطرافیان با مشاهده نیاز پایان‌ناپذیر بیمار برای شستن مکرر دست‌ها در هر دقیقه، پاک کردن دستگیره یا شمردن کاشی‌های کف حمام، احتمالاً دچار ناراحتی یا نفرت از او می‌شوند. این ناراحتی و نفرت معمولاً آمیخته با احساس ترحم است؛ چراکه اطرافیان تا حدودی درک می‌کنند که بیمار نمی‌تواند برای رفع این امور بی‌معنا کاری بکند و معمولاً این ترحم بی‌جا که گاهی حتی به همکاری با بیمار آمیخته می‌شود، به غرق شدن بیشتر فرد مبتلا دامن می زند.

 

مشاوره و درمان وسواس فکری عملی

اختلال وسواس فکری-عملی قابل درمان است و درمان وسواس معمولا با استفاده از روان درمانی و رفتار درمانی نتایج خوبی را به همراه دارد.

درمان وسواس می تواند به ۲ صورت دارویی و غیردارویی و یا توام با هم انجام گیرد که معمولا” بهترین جواب را زمانی خواهیم داشت که این ۲ نوع درمان را در کنار هم داشته باشیم.

با اشاره به این که ۲۰ تا ۳۰ درصد بیماران به خوبی به درمان جواب می دهند و حدود ۴۰ درصد بهبودی متوسطی دارند، می گوید: متأسفانه حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد از بیماران پاسخ خیلی خوبی به درمان نمی دهند.


داروهای مهم وسواس

1. قدیمی ترین داروی وسواس که هنوز هم یکی از موثرترین آنها، کلومیپوامین است که در حقیقت یکی از داروهای ضدافسردگی سه حلقه ای می باشد.

2. داروهای اختصاصی مهارکننده بازجذب سروتونین مثل فلوکیستین و به طور اخص فلووکسامین و سرتراسین.

3. اگر داروهای ۲ گروه اول و دوم پاسخ ندهند، داروهای دسته سوم را به این داروها اضافه می کنیم؛ این داروها شامل: باسپیردن، کلونازپام و حتی داروهای آنتی سایکوتیک مثل هالوپیریدول، پیموزاید و رسپیریدون هستند و حتی گاهی از لیتیوم هم استفاده می کنیم.

روشی که برای درمان غیردارویی وسواس استفاده می شود (R.E.P) یا Response exposure prevenition است که مواجهه بیمار با موردی می باشد که نسبت به آن وسواس دارد (مثل آلودگی ها) و این که از پاسخ دادن جلوگیری کند که در واقع نوعی حساسیت زدایی است.

اهمیت رفتاردرمانی برای درمان اختلال وسواس

گاهی اوقات کارایی این روش معادل ارزش درمان دارویی است و می تواند بسیار ارزشمند باشد.
به صورت کلی وسواس وابسته به شرایط محیطی است و قابلیت پیشگیری ندارد، مراجعه به موقع به پزشک را برای درمان بیمار، جهت جلوگیری از توسعه بیماری بسیار موثر می داند و به اطرافیان بیمار توصیه می کند که برای درمان بیمار خود صبر و تحمل کافی داشته باشند.

به طور کلی میزان شیوع اختلال وسواس اجباری، ۲تا ۳درصد است. بیشتر درمان های وسواس مبتنی بر مهار بازجذب سروتونین است.
احتمال ابتلای مرد و زن به اختلال وسواس اجباری یکسان است.

 

منبع

دسته ها: وبلاگ

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.