استرس جزء جدایی ناپذیری از زندگی انسان است و انسان از کودکی با موقعیت‌های تنش‌زایی مواجه می‌شود که در او ایجاد استرس می‌کند. مرگ نزدیکان، حوادث، بی‌کاری و ناکامی‌های مختلف از جمله مواردی است که می‌تواند در افراد ایجاد استرس کند. محرک‌های بیرونی موجب عدم تعادل و سپس تحریک سمپاتیک و پاراسمپاتیک و در نتیجه ترشح کروتیزول می‌شود که به دنبال آن عدم تعادل و تحریک عصبی مجدد و ترشح کورتیزول دوباره شکل می‌گیرد.

کار نیز جنبه‌ای از زندگی است که فارغ از منابع مالی، برخی از نیازهای اساسی انسان را ارضا می‌کند، اما در عین حال می‌تواند منبعی برای ایجاد فشار روانی نیز باشد. انباشته شدن عوامل استرس‌زا و وضعیت‌های مرتبط با شرایط شغلی را استرس شغلی می‌گویند.

همچنین می‌توان استرس شغلی را کنش متقابل بین شرایط کار و ویژگی‌های فردی افراد دانست؛ به گونه‌ای که خواست‌های محیط کار بیش از آن باشد که افراد بتوانند از انجام آن بر آیند. این استرس علاوه بر مشکلاتی که برای افراد ایجاد می‌کند، پیامدهای نامناسبی نیز برای سازمان‌ها در بر دارد. به طوری که می‌تواند اولین علت ناتوانی ناشی از کار باشد و ضررهای اقتصادی زیادی نیز به دنبال داشته باشد.

در دهه اخیر موضوع استرس و آثار آن در سازمان‌ها مورد توجه قرار گرفته و طی تحقیقی توسط انجمن تحقیقات پرینستون مشخص شده که سه چهارم مستخدمین اعتقاد دارند نسبت به گذشته بیشتر دچار استرس شغلی شدند.

موسسه سلامت و ایمنی نیز طی سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ بیش از ۱۳٫۵ میلیون روز کاری و سالیانه بیش از ۴ میلیارد پوند به خاطر صدمات وارده از استرس‌های شغلی هزینه کرده است. به عبارتی می‌توان استرس شغلی را یکی از عوامل اساسی در کاهش بهره‌وری سازمان‌ها و ایجاد عوارض جسمی و روانی در کارکنان دانست.

 علائم و نشانه‌های استرس شغلی

عواملی مانند احساس اضطراب، تحریک پذیری و افسردگی، بی‌تفاوتی و از دست دادن علاقه به کار، مشکلات خواب، خستگی، عدم تمرکز، تنش عضلانی یا سردرد، مشکلات معده، گوشه‌گیری از اجتماع، کاهش میل جنسی و استفاده مداوم از داروهای اعصاب یا الکل از جمله این علائم و نشانه‌ها است که به دنبال استرس شغلی رخ می‌دهد. شناخت عوامل روان‌شناختی محیط کار را روشی می‌دانند که از آن مسیر می‌توان درک درستی از استرس شغلی داشت. چهار ویژگی مهم نقش را می‌توان ابهام نقش، سنگینی نقش، سبکی نقش و ناسازگاری نقش طبقه‌بندی کرد.

ابهام نقش وضعیت شغلی معینی که در آن پاره‌ای اطلاعات لازم برای انجام شغل به طور مطلوب نارسا یا گمراه کننده هستند. ابهام نقش در واقع زمانی به استرس ختم می‌شود که فرد را از بهره‌وری و پیش‌رفت باز می‌دارد.

سنگینی نقش اگر فرد نتواند از عهده انجام کاری که بخشی از شغل معین است بر آید، دچار استرس می‌شود.

سبکی نقش در این وضعیت از مهارت‌های فرد به طور کامل استفاده نمی‌شود.

ناسازگاری نقش هنگامی اتفاق می‌افتد که پذیرش مجموعه‌ای از الزامات شغلی با پذیرش مجموعه‌ای دیگر در تضاد است.

 ویژگی‌های شغلی و تاثیر بر استرس

ویژگی‌های شغلی که بر استرس شغلی تاثیر دارند را می‌توان در چهار دسته کلی آهنگ کار، تکرار کار، نوبت کاری و ویژگی‌های مربوط به وظیفه تقسیم بندی کرد.

کیفیت روابط کارکنان در محیط کار بر میزان استرس شغلی تاثیر دارد. ساختارهایی که قدرت تصمیم‌گیری بیشتری به کارکنان خود می‌دهند استرس کمتری ایجاد می‌کنند. همچنین شیوه‌های کار در مدیریت منابع انسانی بر میزان استرس‌های وارده بر افراد موثر است.

 پیامدهای استرس شغلی

عوارض روانی، جسمی، رفتار فردی و عوارض سازمانی از جمله پیامدهای استرس شغلی است. اضطراب، حساسیت، افسردگی، نارضایتی، خستگی، ملامت، ناکامی، بیزاری، انزوا و خودکشی از جمله عوارض روانی قابل توجه استرس شغلی است. همچین بیماری‌های قلبی و عروقی، اختلالات اسکلتی عضلانی، زخم‌های گوارشی، تضعیف سیستم ایمنی و سرطان نیز عوارض جسمی این نوع از استرس محسوب می‌شوند.

از عوارض رفتار فردی نیز می‌توان به خودداری از کار کردن، مصرف روز افزون دارو، پرخوری یا بی‌اشتهایی و رفتارهای ستیزه جویانه در خانواده اشاره کرد.

این نوع از استرس عوارض سازمانی نیز به دنبال دارد که غیبت، رها کردن شغل، افزایش خطا و حادثه، افزایش آسیب‌ها و ضایعات، کاهش کارایی، کاهش کیفیت کار، فقدان بهره‌وری، افزایش هزینه‌های پزشکی و بهداشتی، افزایش مرخصی استعلاجی، بازنشستگی زودرس، هزینه‌های جایگزینی افراد، فقدان خلاقیت و نوآوری، افزایش مخالفت‌ها و از هم پاشیدگی سازمانی از جمله این موارد است.

منبع