بی تفاوتی در جامعه! (قسمت دوم)

بی تفاوتی در جامعه! (قسمت دوم)

بی تفاوتی اجتماعی و مقررات
صرفنظر از علل رواج خشونت و راه های کاهش آن که خود چندین مقاله و کار علمی می طلبد، آنچه به بهانه انتشار کلیپ قتل زنی در اسلامشهر محور این گزارش شده، مقوله بی تفاوتی اجتماعی است که شهروندان خیلی راحت از کنار جسد رد می شوند و هیچکس حتی قصد تماس با 110 یا 115 برای نجات احتمالی فرد مضروب هم نمی کند.
بخارایی جامعه شناس و استاد دانشگاه پیام نور در ادامه گفت وگو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: بی تفاوتی اجتماعی موضوعی مهم و جدی در حوزه جامعه شناسی به شمار می رود.
وی مصداق های این پدیده اجتماعی را به طور مثال گذر افراد از کنار جسد خون آلود یک فرد یا در حال جان دادن در حوادث عمدی یا حتی سوانح جاده ای تعریف و تاکید می کند: شهروندان آنقدر درگیر مسائل خودشان شده اند که این موضوع ها بویژه مسائل دیگران برایشان کم اهمیت جلوه می دهد.
بخارایی مقررات و قوانین موجود برای افرادی که در چنین مواقعی اقدام به کمک رسانی می کنند را از دیگر عوامل می داند و می گوید: فرد در این مواقع می پندارد اگر کاری انجام دهد گیر می افتد، یعنی احساس امنیت نمی کند که از حق فرد یا جان او دفاع کند.

عامل ضعف مقررات در صحبت تقریبا همه جامعه شناسان مطرح می شود زیرا آن را بسیار تعیین کننده می دانند و معتقدند سبب از بین رفتن حس همدردی و همنوعی شده است.
گرچه تدوین مقررات برای ضابطه مند کردن نحوه کمک رسانی در این مواقع و آموزش به منظور کمک رسانی صحیح به منظور حفظ جان شهروندان ضرورت دارد اما اینکه کاری کنیم مردم جرات مشارکت در کمک رسانی نداشته باشند هم قابل تامل است.
بخارایی، احساس بی تفاوتی، ترس و ناامنی ناشی از هراقدام، احساس همدلی نکردن و جزیره ای عمل کردن را از جمله دیگر علت های این بی تفاوتی اجتماعی معرفی می کند.
وی توضیح داد: در جامعه ای که در سطح کلان مشکلات جدی و ساختاری وجود دارد در سطح خُرد هم آدم ها جزیره ای جزیره ای عمل می کنند و جامعه به شکل واقعی جامعه، معنای خود را از دست می دهد.
بخارایی با بیان اینکه جامعه تعریف دارد و عبارت از همبستگی اجتماعی است، اظهارداشت: ما اینک با جمعی آشفته و درهم مواجه ایم که آدم ها به صورت جزیره ای هرکس برای خودش و براساس منفعت خود کار می کند.
وی هشدار می دهد که اگر در این زمینه به صورت دقیق و با نگاه کلان نگر علت یابی نکنیم وضعیت بدتر خواهد شد.
این جامعه شناس در پاسخ به پرسش خبرنگار ایرنا که ضعف مهارت های زندگی چقدر در ترویج این پدیده اجتماعی موثر است گفت: در قرن کنونی انسان ها بسیاری از مهارت هایشان را از رسانه ها و شبکه های اجتماعی می گیرند.
وی ادامه داد: انسان وقتی به دنیا می آید نسبت به محیطش رابطه محبت آمیز دارد و این جامعه است که این رابطه و حس را می کشد و از بین می برد.
این جامعه شناس همچنین این پرسش را طرح کرد که «مگر شیوه غذا خوردن آموختنی است».
بخارایی افزود: احساس همدردی به همنوع در ذات انسان وجود دارد اما این جامعه و شرایط آن است که این حس را از بین می برد.
وی با تمرکز بر موضوع این گزارش مبنی بر نظاره انسان ها در صحنه قتل معتقد است: انسان نظاره گر که دارد صحنه قتل را می بیند اما رد می شود، انسان پویا و فعال جامعه نیست بلکه مرده متحرک است که باید با نگاه کلان نگر مشکل را با زاویه دید جامعه شناختی دنبال کرد.

به من چه


دلپسند پژوهشگر علوم اجتماعی نیز در این زمینه می گوید: پدیده هایی مثل بی تفاوتی اجتماعی بیانگر توسعه نیافتگی اجتماعی آن جامعه است.
به گفته این جامعه شناس، طبق تحقیقات انجام شده رابطه معنی داری بین بی تفاوتی اجتماعی و میزان اعتماد اجتماعی وجود دارد.
وی توضیح داد: درشرایطی که مشارکت انسان ها در چنین رویدادهایی هزینه دارد زیرا فرد تصور می کند ممکن است چاقو بخورد، نظام قانونی حمایتی برای او وجود ندارد و این نظام حمایتی می پرسد چرا مشارکت کردی، لذا انسان ها نمی دانند باید چکار کنند و برخی کارشناسان از این وضعیت به عنوان بی هنجاری نیز یاد می کنند.
دلپسند توسعه نیافتگی فرهنگی را یکی از عوامل مهم در این زمینه می داند و اعتقاد دارد: عبارتی که رایج شده مبنی بر اینکه افراد می گویند« به من چه» سبب مرگ اجتماع می شود.
این کارشناس علوم اجتماعی تاکید دارد که این وضعیت ناشی از «عقلانیت کنشی» در جامعه است که اثرات آن اسیب های اجتماعی را زیاد تر می کند.
وی توضیح می دهد: در مواجهه با چنین رویدادهایی که جان یک انسان در خطر است همه سعی می کنند عقلانی و حسابگرانه برخورد کنند و رفتار براساس حس نوع دوستی و اصول زندگی جمعی از بین می رود.

توانمندی زنان
دلپسند پیشگیری را در حوزه آسیب های اجتماعی همواره بهترین راهکار می داند و معتقد است: وقتی یک آسیب مثل خشونت و قتل با چاقو بروز می کند، این حادثه یک دفعه ای رخ نداده بلکه ماقبل آن بسیار مهم است.
وی تاکید کرد: باید زنان آسیب پذیر را شناسایی، نظام های اجتماعی ما کامل باشد، درمان را در اولویت قرار دهیم و زنان را به صورت حرفه ای در برابر ساختار نابرابر قدرت توانمند تر کنیم.
این پژوهشگر علوم اجتماعی نوع نگاه به توانمندی زنان را بسیار مهم دانست و افزود: به طور مثال قبلا در شهرداری تهران ستادی به همین منظور راه افتاد که کارش فقط ارایه تسهیلات مالی بود درحالی که افزایش آگاهی، مشارکت جویی و ... نیز بسیار اهمیت دارد و توانمندسازی تعریف می شود.
وی با بیان اینکه جامعه مدنی ما باید تقویت شود، گفت: صداوسیما که آنقدر اعترافات تلویزیونی می گیرد سعی کند برنامه های آموزشی برای حل مشکلات زناشویی و ارایه آموزش ها نیز برنامه ریزی کند.
این جامعه شناس آموزش را شرط توسعه خواند و گفت: نظام رسانه ای ما موظف است آموزش را سرلوحه قرار دهد و کاهش خشونت مستلزم همکاری گسترده همه نهادهای دولتی و غیر دولتی در همه بخش هاست.

تناقض بی تفاوتی و مزاحمت
سام آرام پدر مددکاری اجتماعی ایران نیز در این زمینه معتقد است: درحالی از بی تفاوتی اجتماعی در حوادثی مثل قتل همسر صحبت می کنیم که زمان بروز بحران هایی مانند زلزله از حضور بیش از حد مردم و مزاحمت هایشان در کار متخصصان و متولیان مواجه هستیم..
وی افزود: وقتی تصادفی رخ می دهد خیلی ها توقف می کنند تا ببیند چه اتفاقی رخ داده اما وقتی یک فردی روی جاده افتاده است، رانندگان به علت قوانین خاص ما جرات نمی کنند افراد را به بیمارستان برسانند.
وی غیر از بحث قوانین، زندگی شهری و آسیب های آن را از دیگر مشکلات معرفی می کند و معتقد است: مردم ما بویژه در شهرهای بزرگ وقت ندارند و بدو بدو دنبال کارهایشان هستند که خود در ترویج بی تفاوتی اجتماعی تاثیر دارد.


غریبه دشمن است
این جامعه شناس تاکید کرد: کمک نکردن به همنوع و نظاره گر بودن درحوادث در جامعه ای که در طول تاریخ فرهنگ همنوع دوستی اش زبانزد بوده، جای تامل دارد.
وی افزود: البته فرهنگ کمک رسانی به همنوع در طول تاریخ زمان هایی بزرگ یا زمان هایی کوچک شده که اینک کوچک است و در این شرایط کمک رسانی افراد به جمع اعضای خانواده شان محدود می شود و غریبه را دشمن می پندارند.
این جامعه شناس در ادامه به نکته قابل تاملی اشاره می کند و می گوید: در تعریف باورهای نسل جدید، کسی که در محدوده خانواده شما نباشد، دشمن است.

تاثیر بازار و پول پرستی
وی درباره علت های ترویج این روحیه و محدود شدن دایره کمک رسانی به خبرنگار ایرنا پاسخ می دهد: این مشکل را بازار به وجود آورده است، مثلا شما موضوع ارز و سکه را این روزها و تلاش و حرص زدن برای بیشتر پول درآوردن را ببینید که فرد در این مسیر به هیچ چیزی توجه نمی کند جز کسب سود بیشتر.
سام آرام اضافه کرد: در این شرایط همه دشمن همدیگر می شوند درحالی که قبلا اینطور نبوده است.
به گفته وی، چنگ زدن به همدیگر، مسابقه در پولدار شدن و حق دیگران را راحت خوردن در جامعه درحال افزایش است پس در این شرایط کمک رسانی به دایره اعضای خانواده محدود می شود.
وی به موضوع دیگری درباره مدرنیته و ارتباط آن با این نوع آسیب های اجتماعی اشاره می کند و معتقد است که اگر نحوه استفاده از ابزارهای مدرنیته را فرهنگ سازی نکنیم چنین تبعاتی شکل می گیرد.
این جامعه شناس افزود: ما مدرن شده ایم اما نحوه استفاده از آخرین ابزارهای مدرنیته را نیاموخته ایم که سبب بروز ناهنجاری های فرهنگی مختلفی در جامعه می شود.
وی همچنین معتقد است: مردمی که در طول تاریخ کتابخوان بوده اند دیگر کتاب نمی خوانند، حتی دانشجویان ما هم دیگر کتاب نمی خوانند و در این شرایط توقع چه نتایجی باید داشته باشیم.
سام آرام گفت: بعد از جنگ (هشت سال دفاع مقدس) یک سرمایه اجتماعی داشتیم که همه به هم کمک می کردند که پس از آن این فرهنگ از بین رفت.
این استاد دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه دانشگاهیان و مسئولان باید کارهای علمی عمیق برای علت یابی و درمان انجام دهند باتوجه به وضع موجود آنچه اهمیت دارد اینکه راه های جلوگیری از کاهش آستانه تحمل، آموزش مهارت های زندگی به شهروندان از دوران کودکی بویژه راههای حل مساله و مدیریت هیجان ها، کمک به ازدواج مطمئن و این دست فعالیت های اجتماعی برای پیشگیری از چنین آسیب های اجتماعی ضروری به نظر می رسد که باید درکنار بهبود وضعیت اقتصادی جامعه به انجام برسد.

منبع

دسته ها: وبلاگ

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.