اوقات فراغت

اوقات فراغت

اوقات فراغت کودک امروزی دیگر شباهت و قرابتی با کودک سال ها پیش ندارد. اگر ما کودکیمان را در کوچه ها و با خاله بازی، لی لی، منچ و تیله و گاه تنها با یک کلاس نقاشی یا در بهترین حالت ورزشی می گذراندیم، کودک امروز تابستان خود را با لپ تاپ و تبلت و پلی استیشن یا در حالت دیگر با گذراندن انواع کلاس ها در ساعت های مختلف روز سپری می کند.

اوقات فراغت چیست؟

به اعتقاد جامعه شناسان فراغت تجربه ای است که فرد هنگام رهایی از الزامات کار روزانه بر اساس تمایلات و رهیافت های شخصی و مشارکت داوطلبانه متناسب با نیاز و ذوق خود انتخاب می کند تا جسم، فکر و شخصیت او رشد و پرورش یابد. گذران اوقات فراغت به شکل هدفمند،‌ اصولی و برنامه ریزی شده از ضروریات زندگی امروزی انسان است و دگرگونی جوامع بشری، توجه به چگونگی بهره گیری از اوقات فراغت را از اهمیت بسزایی برخوردار کرده است. هر چند با شروع فصل تابستان و اوقات فراغت همه نظرها سوی کودکان و نوجوانان جلب می شود.

 انتخاب نوع گذراندن اوقات فراغت را به بچه‌ها بدهیم

بچه‌ها را در تعطیلات تابستان و اوقات فراغت به کلاس‌های متفرقه بفرستیم یا در خانه نگه داریم؟ دکتر محمد ولی سهامی، فوق تخصص روان پزشکی کودکان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در پاسخ به این سؤال می‌گوید: «این روزها پدر و مادرها بنابه دلایل مختلف سعی دارند به اجبار فرزندشان را به کلاس‌های تابستانی بفرستند، اما این بزرگ‌ترین اشتباه خانواده‌ها است، چرا که دانش آموز باید در اثر احساس نیاز خودش به این کلاس‌ها برود. البته شرکت در کلاس‌های تابستانی اگر همراه با فشار روانی خانواده باشد، تأثیر نامطلوبی هم به جا می‌گذارد. خانواده می‌تواند با جملاتی مانندبهتر نیست برای اوقات فراغت خود برنامه ریزی کنی؟ و به حالت پیشنهاد فرزندش را به این کار ترغیب کند. در واقع خانواده باید نقش راهنمایی و هدایت را ایفا کند، نه تصمیم گیری.

از طرف دیگر باید در نظر بگیریم که بچه‌ها در طول سال تحصیلی فشارهای روانی زیادی را بابت انجام تکالیف مدرسه، امتحانات و رعایت نظم و مقررات مدرسه متحمل می‌شوند و فشار مضاعف بر آن‌ها واقعاً روا نیست، چرا که تحقیقات بسیاری نشان می‌دهد بچه‌هایی که هر روز صبح زود از خواب بیدار می‌شوند و آرزوی یک ساعت خواب صبح در روزهای تابستان را دارند، بیشتر از سایر بچه‌ها افسرده می‌شوند و موفقیت کمتری هم به دست می‌آورند.»

یعنی بچه‌ها را به حال خود رها کنیم؟ اگر از جنبه منفی کلاس‌های تابستانی تحمیلی بگذریم، شرکت بچه‌ها در این کلاس‌ها مزایای غیرقابل انکاری دارد. بعضی بچه‌ها ترجیح می‌دهند که تمام تعطیلات را در خانه و پای تلویزیون و کامپیوتر بگذرانند که این موجب بی تحرکی، انزوای اجتماعی، کسالت و درون گرایی می‌شود، اما همین که بچه بداند هفته‌ای دو روز برای مثال، باید ۹ صبح به کلاس شنا برود، الزام به تحرک و فعالیت را احساس می‌کند. شرکت در کلاس‌های تابستانی می‌تواند موجب تقویت اعتماد به نفس و بهبود روابط اجتماعی کودکان شود. از طرف دیگر انتخاب کلاس‌ها اگر درست انجام شود، می‌تواند موجب رشد استعدادها و جهت دهی مثبت به توانایی‌های دانش آموزان شود.

از استعداد یابی تا برنامه ریزی با کمترین هزینه 

کلاس‌های تابستانی بسیار متنوع‌اند؛ مانند کلاس‌های ورزشی، هنری و آموزشی. اینکه دانش آموز دوست دارد در چه رشته‌ای فعالیت کند، مهم‌ترین نکته است اما روان شناسان معمولا کلاس‌های آموزشی و کلاسیک مانند زبان را برای تابستان توصیه نمی‌کنند، به ویژه برای بچه‌هایی که فشارهای درسی و انضباطی را تجربه کرده باشند و برای بچه‌های دبستانی این قبیل کلاس‌ها توصیه نمی‌شود.

این دانش آموزان در تابستان نیازمند بازسازی روانی هستند، نه کلاس‌های سنگین آموزشی که مسئولیت‌های دیگری را به آن‌ها تحمیل می‌کند. ما برای این بچه‌ها کلاس‌های مفرح و شاد مانند شنا را توصیه می‌کنیم. البته نوع کلاس باید با توجه به شرایط روانی، سنی و تفاوت‌های فردی وعلایق دانش آموزان انتخاب شود. از طرفی بسیاری از تست‌های روان شناسی حتی در سنین پایین نیز موجب بروز استعدادهای کودک می‌شود و والدین می‌توانند بفهمند که فرزندشان چه توانایی و استعدادی دارد.

در عین حال، برخی والدین تمام ساعت‌های روز فرزندشان را با انواع کلاس‌های تابستانی پر می‌کنند، اما این کلاس‌ها موجب کاهش بازدهی آن‌ها می‌شوند و حس خشم و انتقام جویی را در بچه ایجاد می‌کنند. بهترین حالت این است که بچه‌های مقطع دبستان را در یک کلاس ورزشی یا هنری ثبت نام کنیم و دانش آموزان مقاطع راهنمایی و دبیرستان را در حداقل دو کلاس. به دانش آموزانی که نزدیک کنکور هستند و در طی تابستان کلاس‌های کنکور را تجربه می‌کنند، توصیه می‌شود برای آرام سازی روانی، در یک کلاس تفریحی و ورزشی شرکت کنند.

دکتر ولی سهامی درباره برنامه ریزی برای فراغت بچه‌ها در خانواده‌های کم بضاعت می‌گوید: فراغت لزوماً یک پدیده گران قیمت نیست. این نیست که مثلافرزندمان را در فلان کلاس با کلی هزینه ثبت نام کنیم. کارهای خیلی ارزان و ساده ای هم می‌شود انجام داد. مثلاساخت یک کلکسیون کبریت، ساختن و جمع آوری مجموعه تمبر، انجام بازی‌های خانوادگی، چیدن پازل‌های هزار تکه ای، اسم و فامیل، منچ و... متاسفانه ما فرزندان مان را برای این عادت‌های زیبا تربیت نکرده‌ایم و این کوتاهی از طرف خانواده از یک طرف و کوتاهی از طرف جامعه از طرف دیگر مشکلات زیادی را به وجود خواهد آورد. البته در این شرایط زندگی آپارتمان نشینی چندان هم بد نیست که با سایر همسایه‌ها برنامه ریزی کنیم و برای عصرهای تابستانی برنامه‌های خانوادگی ترتیب دهیم؛ مثلادور هم جمع شویم، شام بخوریم، بازی‌های گروهی مانند وسطی، طناب کشی و... انجام دهیم و در کنار یکدیگر اوقات خوشی را سپری کنیم.

چطور ذهن فرزندمان را در فراغت خلاق نگه داریم؟

 همه ما زمانی کودک بوده‌ایم، و همه حس روز آخر مدرسه را دوست داشتیم. بالاخره آن زمان استراحتی که لیاقتش را داشتیم به دست می‌آوردیم و دوست داشتیم بیرون برویم و با دوستانمان بازی کنیم یا تمام روز روی مبل بنشینیم و کارتون تماشا کنیم. امروزه والدین موقع برنامه ریزی برای اوقات فراغت فرزندانشان به این مهم توجه خاص دارند که با اینکه دوست داریم به کودکان خود استراحت تابستانی آسانی بدهیم، نباید آماده نگه داشتن آن‌ها از نظر ذهنی در طول تابستان را فراموش کنیم. با این کار کودک زمانی که به مدرسه برمی گردد دیگر احساس گیجی و گمشدگی نمی‌کند. مطالعات نشان داده جوانانی که در طول تابستان درگیر فعالیت‌های آموزشی نمی‌شوند، وقتی دوباره به مدرسه بازمی گردند احساس نا آشنایی با فضای آموزشی پیدا می‌کنند. برای فعال نگه داشتن ذهن فرزندانمان در این تابستان چه کاری می‌توانیم انجام دهیم؟

با برنامه ریختن برای تابستان فرزند خود نه تنها انتقالش از تعطیلات به مدرسه آسان می‌شود، بلکه ذهنش هر روز برای فعالیت آماده است. ساعت مشخص برای بیدار شدن، وعده‌های غذایی در طول روز، و زمان خواب همه در فعال نگاه داشتن ذهن فرزندتان طبق برنامه نقش ایفا می‌کنند. سیما حکمتیان مدیر یک مدرسه در باب اهمیت اردوهای تابستانی برای فعال نگه داشتن ذهن نوجوانان می‌گوید: «کودکان و نو جوانان با شرکت دراردو می‌توانند نقشی مثبت ایفا کنند، و همچنین این فرصت را پیدا می‌کنند تا یاد بگیرند چگونه با دیگران کار کنند، تصمیم بگیرند، مسئولیت بر عهده بگیرند، قابلیت‌های خلاقانه خود را وسعت دهند، و با شرکت در کارهای اردو احساس استقلال کنند.

اردوهای تابستانی انواع مختلفی دارند، اردوهای ورزشی، اردوهای هنری و خلاقانه، اردوهای مذهبی، و بسیاری انواع دیگر. ساختن لذت بخش است و اجازه می‌دهد ذهن فرزندمان فعال بماند، این کار نه تنها باعث می‌شود کودک ایده‌های خود را بکاود، بلکه باعث تقویت مهارت خلاقانه او می‌شود. همچنین او در پایان چیزی دارد که از ساخت آن به خود افتخار می‌کند. این را هم فراموش نکنید که این فعالیت‌ها آن‌ها را در روزهای خیلی گرم در خانه مشغول نگه می‌دارد.

مطالعه مهارتی فوق العاده است تا با آن فرزند خود را از نظر ذهنی فعال نگه دارید. با این حال گاهی کودک فکر می‌کند مطالعه کاری دشوار است، چگونه به او برای این کار انگیزه دهیم؟ می‌توانید چالش کتاب خوانی برای او ایجاد کنید؛ مثلا بین او و دوستانش کتابی معرفی کنید و برای هر کدام که زودتر کتاب را تمام کرد جایزه ای در نظر بگیرید. حتی برخی از کتابخانه‌ها نیز این نوع مسابقات را برگزار می‌کنند تا کودکان و نوجوانان به کتاب خواندن تشویق شوند.

از فرزند خود بخواهید در تدارک یک وعده غذایی یا میان وعده خوشمزه کمکتان کند. با آموزش مهارت‌های ساده آشپزی به کودکان نه تنها به آن‌ها آموزش آماده کردن غذا می‌دهید، بلکه تحقیقات نشان داده مهارت ریاضی کودکان نیز تقویت می‌شود. اندازه گیری تعداد فنجان و قاشق غذا خوری از موادی که در طول آشپزی به آن‌ها نیاز دارید، می‌تواند به کودک کمک کند که یادبگیرد چگونه از پس محاسبات ساده بر بیاید.»

هنر را در برنامه اوقات فراغت بگنجانیم

کلاس‌های تابستانی که هر سال پر می‌شود از بچه‌هایی که فقط برای فرار از بیکاری به آن روی می‌آورند و بعد دوباره با آغاز سال تحصیلی به راحتی رهایش می‌کنند. دور و برمان را که نگاه می‌کنیم می‌بینیم خیلی کم می‌شود بچه‌هایی را دید که چند سال پی یک رشته هنری را گرفته باشند و حالابه جایگاهی مطلوب رسیده باشند. متاسفانه بیشتر بایدهای خانواده‌ها محدود می‌شود به کلاس زبان که البته به جاست و نباید از آن غافل شد، اما هنر را هم اگر به درستی و در یک مسیر روشن و مشخص سپری شود، می‌تواند فرصتی طلایی برای رشد کردن در عرصه هنر را فراهم آورد. خیلی سخت نیست با برنامه ریزی دقیق می‌توان موفق تر بود، امتحانش کنیم.
    

لزوم توجه به اوقات فراغت دانش آموزان

 پرکردن اوقات فراغت دانش آموزان در ایام تابستان به یک معضل برای خانواده ها تبدیل شده است. برخی افراد فکر می کنند فراغت برابر با بیکاری است در حالی که اوقات فراغت از جمله زمان های با ارزش زندگی انسان است. دانش آموزان در ایام فراغت می توانند به کارهایی که علاقه دارند بپردازند و تجربیات خوبی به دست آورند. حتی گاهی همین کارهایی که در اوقات فراغت انجام می دهند سبب می شود که مسیر زندگیشان عوض شود.

منبع

دسته ها: وبلاگ

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.