روانشناسی رشد

روانشناسی رشد

روانشناسی رشد، یکی از شاخه‌های روانشناسی است که به توصیف، تبیین و پیش‌بینی تغییرات و تحولات انسان از بدو تولد تا پیری و مرگ می‌پردازد. مطالعه چگونگی رشد صرفا محدود به تغییرات جسمانی نمی‌شود بلکه ابعاد روحی و روانی، اجتماعی، هیجانی و شناختی را در برمی‌گیرد. در این حیطه از علم، رفتارهای انسان در هر مرحله رشدی به دقت بررسی می‌شود و مورد مطالعه قرار می‌گیرد. مشاوره روانشناسی رشد کمک می‌کند تا از چالش‌ها و بحران‌هایی که در هر مقطع سنی قرار است با آن مواجه شوید آگاه شده، در نتیجه با شناخت و آمادگی کافی، بتوانید بهترین عملکرد را متناسب با موقعیت داشته باشید.

روانشناسی رشد و ضرورت آن

روانشناسی رشد، یکی از رشته‌های روانشناسی است که اهمیت زیادی در درک مسائل جسمانی و روانشناختی انسان از نوزادی تا پیری دارد. روانشناسی رشد به مطالعه تغییرات و تحولات انسان در ابعاد مختلف جسمی، ذهنی و عاطفی می‌پردازد. نتایج این بررسی‌ها باعث می‌شود که هنجارهای رشدی در هر مقطع سنی به دست آید. منظور از هنجارهای رشدی، خصوصیات و ویژگی‌هایی است که به طور معمول نوع بشر در سن خاصی به آن دست می‌یابد. همچنین چالش‌ها و بحران‌هایی که در هر بازه زمانی افراد با آن روبرو می‌شوند، را مورد بررسی قرار می‌دهد و براساس آن راهکارهایی برای حل مناسب چالش‌ها ارائه می‌دهد.

اصول روانشناسی رشد چیست؟

چند قائده کلی در حیطه روانشناسی رشد وجود دارد که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم: 

1- جریان رشد به صورت پیوسته و طی سلسله مراحل صورت می‌گیرد. به عنوان مثال فرآیند صحبت کردن در کودکان از غان و غون کردن شروع می‌شود سپس به کلمات، جملات دو کلمه‌ای و سپس جملات کامل‌تر پیشرفت می‌کند.

2- رشد دارای الگوهای قابل پیش‌بینی است؛ بدین معنا که میزان رشد جسمانی و توانایی‌های شناختی افراد در هر مقطع سنی مشخص است.

3- تفاوت‌های فردی در رشد وجود دارد. همه افراد صرف نظر از ویژگی‌های مشترک انسانی، خصوصیات منحصر به فرد خود را نیز دارند.

4- رشد شامل ابعاد مختلف جسمانی و روانی است.

5- دوره‌های حساس رشدی وجود دارد. دوره‌های حساس به بازه زمانی گفته می‌شود که احتمال رشد و شکوفایی توانایی یا ویژگی خاصی در انسان بهترین حالت خود قرار دارد. به عنوان مثال دوره حساس صحبت کردن بین یک تا دو سالگی است.

6- وراثت و محیط دو عامل تعیین کننده در رشد انسان هستند. 

روانشناسی رشد و مراحل رشد انسان از بدو تولد تا پیری

در ادامه مراحل رشد و تکامل انسان را از دیدگاه روانشناسی رشد مورد بررسی قرار می‌دهیم:

1- مرحله رشد پیش از تولد

روانشناسی رشد پیش از تولد، به بررسی تغییرات از تخمک بارور شده تا فرآیند تکامل جنین می‌پردازد. در این زمان 38 هفتگی، چگونگی رشد و تحول اندام‌های بدن مانند چشم‌ها، گوش‌ها، قشر مخ، عضلات بدن، قلب، سیستم تنفسی، مغز و سیستم اعصاب مرکزی، تشکیل سیناپس‌های نورونی و... بررسی می‌شود.

2- رشد در نوزادی، نوباوگی و کودکی

این مقطع سنی بازه زمانی نوزادی تا دوازده سالگی را شامل می‌شود. از مهم‌ترین بحران‌های رشدی در این مرحله می‌توان به شکل‌گیری دلبستگی، توانایی حرف زدن، رشد مهارت‌های حرکتی مانند راه رفتن، توانایی کنترل ادرار و مدفوع، افزایش تمرکز و حافظه، پیدایش هیجان‌های خودآگاه مانند شرم و گناه، شکل‌گیری وجدان و اصول اخلاقی همچنین خودتنظیمی هیجانی اشاره کرد. تربیت فرزند در این سنین نکات بسیاری دارد که می‌تواند بر آینده اجتماعی فرد تاثیر گذار باشد.

3- رشد در نوجوانی

دوران نوجوانی، همزمان با دوران بلوغ است که یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های زندگی هر فرد است. دوره نوجوانی و بلوغ، به سنین بین 12 تا 18 سالگی اطلاق می‌شود. در این دوره، نوجوان نه دیگر کودک به حساب می‌آید و نه هنوز به درستی بالغ شده است. بحران نوجوانی با هویت‌یابی، رشد کلی بدن و رشد جنسی، حساسیت در مورد ظاهر، فاصله گرفتن از والدین، گروه همسالان و نقش آنان، رشد تفکر انتزاعی، ابراز وجود و... که از مسائل مهم در حوزه روانشناسی رشد است همراه است.

4- ادامه روند رشد در اوایل بزرگسالی

اوايل بزرگسالی يا سنين 20 سالگی به بعد، دوره‌ای از زندگی‌ست که فرد به کمال رشد بدنی خود رسيده است و توانايی‌های شناختی، زبانی و رشد اجتماعی او از کيفيت بالايی برخوردار است. در این سنین فرد قاعدتا باید به ثبات و انسجام در هویت رسیده باشد تا آماده پذيرش نقش، تصميم‌گيری‌های مهم زندگی و مشخص کردن سبک زندگی خاص خود باشد. انتخاب رشته دانشگاهی، ازدواج و شغل از چالش‌های این دوره محسوب می‌شود. در این مرحله افراد از مهارت‌های شناختی خود برای سازگاری در شغل و زندگی زناشویی استفاده می‌کنند. 

5- تکامل رشد در میانسالی

میانسالی دوره ای از زندگی است که فرد به یک ثبات نسبی در شغل و زندگی زناشویی خود دست یافته است. در نتیجه این دوران واگذاری مسئولیت‌ها به فرزندان در محیط خانه یا افراد جوان در محیط شغلی آغاز می‌شود. از چالش‌های مهم این دوران سندروم آشیانه خالی است که به رفتن فرزندان از خانه اشاره دارد و نگهداری از والدین که پیر و ناتوان شده‌اند می‌توان اشاره کرد. به طور کلی، ميانسالی را می‌توان دوره‌ای از زندگی دانست که در آن فرد به تجارب زیادی دست یافته است.  

6- نهایت رشد در مرحله پیری

پیری زمانی‌ست که با ضعیف شدن قوای بدن، توان عضلانی، دستگاه عصبی و سایر اعضای بدن همراه است که معمولا از 65 سالگی به بعد شروع می‌شود. در سنین پیری از آن جایی که فرد می‌داند زمان زیادی باقی نمانده است، در آرزوها، تمایلات و ارزش‌های خود را بازنگری مجدد می‌کند. متاسفانه افسردگی در سالمندان و اقدام به خودکشی در آن‌ها بسیار شایع است. معضلی که به واسطه پیر بودن ممکن است طبیعی پنداشته شود و به آن توجهی نشود.

 

دسته ها: وبلاگ

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.